Lot 282. Jan (Johann) Raszka (1871 – 1945), Mädchen mit Lorbeerkranz auf Pferd, 1902. Bronze patiniert, das Mädchen mit hochgestecktem Haar und Kleid auf einem schreitenden Pferd sitzend, in ihrer linken Hand einen Lorbeerkranz haltend, auf schwarzem Marmorsockel montiert, auf der Rückseite signiert und datiert J. RASZKA FECIT 1902, kleine Altersschäden. Starting €1,500. Dorotheum. 09/07/26

Współczesna Amazonka z 1902 roku należy do wczesnych realizacji Jana Raszki. Skupia w sobie kilka cech jego sztuki jak zainteresowanie ruchem konia, sylwetką jeźdźca oraz nowoczesnym, pozbawionym historycznego kostiumu ujęciem człowieka na koniu. Raszka nie sięga tutaj po antyczny czy romantyczny kostium, lecz przedstawia młodą kobietę jako sprawną, elegancką sportsmenkę. Lewą ręką trzyma wieniec laurowy jako atrybut zwycięstwa co nadaje przedstawieniu wymiar nie tylko rodzajowy, lecz również symboliczny.

Szczególnie interesujący jest fakt, że fotografia tej rzeźby została opublikowana już w 1905 roku w Tygodniku Ilustrowanym. Jest to istotny argument przemawiający za jej znaczeniem w ówczesnym dorobku artysty. Tygodnik Ilustrowany był jednym z najważniejszych polskich czasopism XIX/XX w, a jego reprodukcje stanowią dziś cenne źródło do odtwarzania recepcji sztuki tamtych lat.

Bardzo interesujące jest również porównanie prezentowanego egzemplarza z tą fotografią z 1905 roku. Brak zachowanych współcześnie lejców jest oczywiście zauważalną różnicą, ale nie zmienia zasadniczego charakteru kompozycji. Co więcej, zachowana fotografia ma tutaj wartość dokumentu epoki.

Rzeźba dobrze wpisuje się również w szerszy wątek konny w twórczości Raszki. Motyw ten pojawił się u niego już podczas wiedeńskiego okresu studiów i szybko stał się jednym z jego charakterystycznych tematów. Z tego czasu pochodzi m.in. konny portret cesarza Franciszka Józefa I (rzeźba sprzedana w 2019 roku w Dorotheum), a później artysta wykonał również konny portret arcyksięcia Eugeniusza (kopia obecna na polskim rynku).

W tym kontekście Współczesna Amazonka jest szczególnie ciekawa, ponieważ znajduje się pomiędzy portretem reprezentacyjnym a rzeźbą rodzajową. Nie przedstawia konkretnej postaci historycznej, jak późniejsze konne wizerunki władców czy wojskowych (Piłsudski na koniu z polskiego rynku), lecz wykorzystuje jeźdźca jako nowoczesny motyw artystyczny.

Warto przy tym zwrócić uwagę na nagrodę, którą Raszka otrzymał za tę pracę. Potwierdza ona, że rzeźba nie była tylko jednym z wielu ćwiczeń warsztatowych, lecz została zauważona przez współczesnych artystów i krytykę. Raszka już wcześniej odnosił sukcesy konkursowe – w 1900 roku zdobył pierwszą nagrodę w konkursie Artura Kruppa, a jego pozycja w środowisku artystycznym szybko rosła. 

Współczesną Amazonkę umieściłbym wysoko wśród prac Raszki z początku XX wieku. To właśnie połączenie elegancji, prostoty i wyczucia relacji między amazonką a koniem sprawia, że rzeźba ta zasługuje na znacznie większą uwagę, niż sugerowałaby jej stosunkowo kameralna skala.

Tygodnik Ilustrowany, 1905

PS. Słownik Artystów Polskich poświęcił aż 17 stron Janowi Raszce. Zamiast tego profesjonalnego hasła publikuję artykuł sprzed 120 lat z Tygodnika Ilustrowanego.