Lot 128. JAN (JEAN) CHELMINSKI, auch VAN CHELMINSKI Brostow/Polen 1851 – 1925 New York : Preussische Jagdgesellschaft zu Pferde. Oel auf Holz 1875. Signiert, datiert „75“ und ortsbezeichnet „München“ 28,5 x 37,5 cm. Schwach gegilbt. Mit vereinzelten Retuschen, kleinen Farbabsplitterungen, Bereibungen und Kratzspuren, hauptsächlich im Bereich der Ränder. Estimate €2,200. Winterberg Auktionen. 04/18/26

Wczesny olej Jana Chełmińskiego a niemieckiego domu Wirtenberg wydawał mi się dość znajomy. Replika tego obrazu (zdjęcie poniżej) była wielokrotnie (czterokrotnie?) już obiektem na polskich aukcjach. Dwie ostatnie próby sprzedaży zakończyły się fiaskiem: a) Sopocki Dom Aukcyjny na aukcji 11 maja 2024 wystawił go (lot 31) z wyceną 60,000 – 70,000 złotych (ok. €13,000 – 16,200). Nic dziwnego, że przy takiej wycenie mały i słaby obrazek nie został sprzedany, b) Agra-Art wystawiła go 18 czerwca 2023 roku (lot 29) z ceną estymacyjną ok €13,000 – 15,500 i ….również spadł z aukcji.

Oba obrazy namalował zaledwie 24-letni artysta, który dopiero uczył się malarstwa. Oba ‘zopfty’ są moim zdaniem słabo namalowane, co uwzględnia cena estymacyjna w Niemczech, natomiast w ustalaniu cen estymacyjnych w Polsce nie ma oczywiście racjonalnej logiki. Jak na dwa obrazy namalowane przez Jana Chełmińskiego w tym samym roku zwracają uwagę dość rozbieżne sygnatury: jednej charakter pisma jest skierowany ukośnie w lewo a drugiej w prawo. Dodatkowo, zastanawia data na obrazie z Niemiec przypominająca rok ’15’ a nie ’75’.

W sumie, obecność replik, nawet jeśli są one autorskie nie jest chyba pożądana w oczach kolekcjonera. Również, moim zdaniem nie należy kolekcjonować słabych prac dobrego malarza. Nie należy również zapominać o pracach ‘wątpliwych’, Jana Chełmińskiego dyskutowanych na PAC nie tylko przeze mnie lecz również przez czytelników: https://polishartcorner.com/2025/11/03/jan-chelminski-1851-1925-dwa-oleje-ale-jeden-watpliwy/; https://polishartcorner.com/2025/06/14/jan-chelminski-1851-1925-47/.

Lot 547. Józef von Brandt (Szczebrzeszym 1841–1915 Radom). Encounter – Polish Peasant Wagon, signed Józef Brandt Monachium z Warzawa, oil on canvas, 61 × 100 cm, framed. Provenance: Kunsthaus Peiffer, Dusseldorf, Winter 1970; Acquired from the above – Private Collection, Germany. Compare: Ewa Micke-Broniarek, Krystyna Znojewska-Prokop, Józef Brandt 1841–1915, vol. 2, Warsaw 2018, p. 226, no. I.188. Estimate €150,000 – 250,000. Dorotheum. 04/29/26

Znakomity olej Józefa Brandta na kwietniowej aukcji w Dorotheum. Austriacki dom aukcyjny ma problem z wyceną bo €100,000 w lewo czy prawo to spora suma. Obraz uderzająco podobny w koncepcji do dużego płótna “Spotkania na moście” z 1884 roku z MN w Krakowie.

Lot 5. Maurycy GOTTLIEB (1856 Drohobytch – 1879 Krakow). Portrait of a woman with a ruff. Executed in 1879. Oil on canvas 57.5 x 49.5 cm. Signed and dated lower right “M Gottlieb 879”. Provenance : Drummond Hamilton family collection, Paris Private collection, Paris (presented at Desa sale on 10/19/2023, lot 34). Estimate €40,000 – 60,000. Millon. 04/14/26

W katalogu marcowej aukcji „Ecolle de Paris” w Millon znajduje się kilkanaście poloników wśród których być może najciekawszym jest obraz Maurycego Gottlieba „Portret kobiety  w kapeluszu”, wyceniony na €40,000 – 60,000. Jest to ciekawy przypadek do omówienia na PAC z kilku względów. Artysta żył i tworzył bardzo krótko, jest bardzo ceniony wśród historyków sztuki i stworzył w sumie niewiele prac. Każda z nich jest wydarzeniem rynkowym. Jednak, w przypadku obrazu wystawionego w Millon jest nieco inaczej. Wg opisu katalogowego, obraz ten sięga proweniencją kandyjskiej kolekcji stworzonej przez Georga Aleksandra Drummonda (1829 – 1910) oraz jego żonę Julię Parker Hamilton (1860 – 1942). W jaki sposób i kiedy obraz ten z tej kolekcji trafił na rynek to nie zostało wyjaśnione. Wiadomo, że olej ten znalazł się w Paryżu i właściciel postanowił go spieniężyć. Gdzie najlepiej sprzedaje się polską sztukę? Wiadomo, że w Polsce. Obraz znalazł sie Desie-Unicum i tam w 2022 roku (12/08/22) wyceniono go aż na 600,000 – 800,000 zł (€128,000 – 170,000), lot 23, jako „Portret młodej kobiety w kapeluszu”. Obrazu wtedy nie sprzedano lecz w następnym roku (10/19/23) Desa usiłowała go sprzedać po raz wtóry, tym razem z upustem cenowym ok 25% bo w wyceną 450,000 – 600,000 zł (€98,000 – 130,000), jako lot 34. Sprzedaż ta powtórnie się nie udała. Obecna wycena tego obrazu w Millon jest rozpaczliwa (€40,000 – 60,000) bowiem stanowi zaledwie ok 30% pierwszej wyceny w Desie-Unicum. Jak można dopuścić by obraz nagle stracił 70% szacunkowej wartości i to po ‘touree’ w Desie-Unicum?

O autentyczności tego portretu powinni wypowiedzieć się muzealnicy a nie blogerzy. Proweniencję sięgającą kolekcji rodziny Drummond Hamilton należy potwierdzić dokumentacją. Myślę, że pracownicy Desy-Unicum wyrządzili sporą szkodę właścicielowi obrazu tą swoją mocno zawyżoną wyceną (do €170,000). Inna sprawa, że właściciel obrazu był zbyt chytry lub dał się zbyt szybko przekonać o łatwości sprzedaży w Polsce. Obraz ten dwa razy ‘spalił się’ na aukcjach w Desie i ta informacja poszła w świat. Kolekcjonerzy obawiają się prac, które nie sprzedają się (w tym przypadku nawet powtórnie), a cena szacunkowa zamiast rosnąć maleje. Obecna wycena tej pracy Maurycego Gottlieba wygląda teraz na próbę sprzedaży za wszelką cenę bo cena wyściowa w Millon pewnie będzie niższa od €40,000.

Nie ulega wątpliwośći, że obraz ten został źle wyceniony w Desie Unicum. Prawdopodobnie, gdyby nie pazerność sprzedającego oraz chciwość domu aukcyjnego to obraz zostałby w 2022 roku sprzedany za polską cenę rynkową. Obecnie trzeba liczyć na łut szczęścia.

Warto porównać ten portret z portretem Anny, siostry Maurycego Gottlieba, powstałym w 1877 roku. Twarz Anny jest bardzo plastyczna, twarz kobiety w kapeluszy z obecnej aukcji jest dość płaska. Może to jest powodem ostrożności kolekcjonerów?