Lot 300. Michal PLONSKI (1778 – 1812, Polish artist) – “Portrait of Rembrandt“. 1802. Etching. Proof on laid paper. 13.2 x 11.8 cm. Condition B/C (cut inside the copper mark and foxing, subject in good condition). Estimate €80 – 100. Éric Caudron. 09/04/26

Ta owalna akwaforta przedstawiająca młodego mężczyznę w berecie, z długimi lokami opadającymi na ramiona i przenikliwym spojrzeniem, to jedna z licznych prac, jakie Michał Płoński wykonywał na podstawie dawnych mistrzów podczas swojego drugiego pobytu za granicą. Uczył się rysunku w warszawskiej pracowni Francuza Jana Piotra Norblina, a mając zaledwie 18 lat wyjechał do Włoch, by poznać malarstwo europejskie. Po powrocie do kraju tworzył głównie pejzaże, scenki rodzajowe i portrety postaci charakterystycznych, po czym w 1800 roku wyjechał ponownie, tym razem kształcić się w sztuce rytowniczej w Kopenhadze, Amsterdamie i Paryżu.

To właśnie z tego okresu, gdy jego twórczość obejmowała przede wszystkim akwaforty będące kopiami dawnych mistrzów oraz miniaturowe portrety, a w Amsterdamie wydał album prezentujący między innymi reprodukcje obrazów Rembrandta, pochodzi ten “Portret Rembrandta” z 1802 roku. Wybór akurat tego tematu nie był przypadkowy, gdyż Płoński, poszedł jeszcze dalej niż jego mistrz Jan Piotr Norblin w utożsamieniu się z siedemnastowiecznym Holendrem. “Michał Płoński robotą swoją najsłuszniej na nazwę polskiego Rembrandta zasłużył […] Każdy, nawet największy znawca, na pierwszy rzut oka późniejsze dzieła Płońskiego przypisuje Rembrandtowi, a dopiero po dłuższym wpatrzeniu się rozeznać może, że je inna ręka […] utworzyła (J. G. Pawlikowski)

Krótka, intensywna kariera, w której zdążył Płoński zdobyć opinię najzdolniejszego polskiego naśladowcy techniki Rembrandta swojej epoki, potwierdza na tym przykładzie precyzję kreski budującej fakturę futrzanej czapy, miękkie, “aksamitne” cieniowanie twarzy i charakterystyczną, głęboko psychologiczną intensywność spojrzenia będące echem najlepszych rembrandtowskich autoportretów z lat 30. i 40. XVII wieku.

Przed około dwoma laty na blogu wywiązała się ożywiona dyskusja na temat Płońskiego zainspirowana pojawieniem się na rynku miniatury autoportretu malarza (https://polishartcorner.com/2025/11/16/michal-plonski-1778-1812-12/). Jako pokłosie tej dyskusji p. Tomasz Sioda, kolekcjoner m.inn. prac Płońskiego, opublikował w Acta Medicorum Polonorum – R. 15/2025, Zeszyt 1, roku pracę „Wizerunki i zdrowie Michała Płońskiego (1778-1812)”. Dodatkowo, autor ten wydał około miesiąc temu w Polsce książkę pt “Michał Płoński (1778-1812). Dzieło graficzne w odniesieniu do katalogów Edwarda Rastawieckiego i Alfreda Brosiga” (PLUS ULTRA, Poznań 2016, ISBN: 978-83-941720-1-5). Dziękuję autorowi, który jest doktorem medycyny(!)  za przesłanie mi jej egzemplarza.

Przykład na to, że nie trzeba mieć dyplomu historyka sztuki by być ekspertem w specyficznym wycinku polskiego malarstwa. To taki mój przytyk do niektórych domów aukcyjnych, zatrudniających młode, prosto po studiach osoby z dyplomami, które podejmują megalomańskie decyzje o autentyczności pracy danego artysty a czasami wystawiające bzdurne certyfikaty autentyczności.