Lot 112. Jan van Chelminski (Polish, 1851-1925). Horsemen in Winter?, oil on canvas, signed Jan V. Chelminksi (lower right); 14 x 20 in. (35.6 x 50.8 cm). Estimate $7,000 – 10,000. Freeman’s. 11/10/26

W twórczości Jana Chełmińskiego i licznych jego naśladowców pytanie o drogę urasta niemal do rangi osobnego gatunku malarskiego. Oto kolejny patrol kawalerii, który przemierzywszy pół Europy, dotarł wreszcie do rozstajów i z zakłopotaniem odkrył, że mapa najwyraźniej nie obejmuje tej części świata. Oficer, choć prezentuje się imponująco na białym koniu, nie zamierza ryzykować samodzielnej decyzji. Pozostali jeźdźcy cierpliwie czekają, jakby od wyniku konsultacji zależały losy całej kampanii. Na szczęście pojawiają się miejscowi: kobieta i dziecko, nieposiadający szlifów oficerskich ani paradnych szamerunków, lecz obdarzeni bezcenną umiejętnością rozpoznawania własnej okolicy. Można wręcz odnieść wrażenie, że w XIX-wiecznej Europie kawaleria dysponowała znakomitymi końmi, efektownymi mundurami i nader ograniczonym zmysłem orientacji. Całe szczęście, że malarze byli bardziej przewidujący niż ich bohaterowie i potrafili zawsze znaleźć właściwe miejsce na spotkanie z życzliwym informatorem.

Monachijscy malarze a także ich XX-wieczni epigoni malowali podobne sceny z wielkim zapałem. Kawaleria w nich zawsze pytała, a lud zawsze wiedział. Wygląda na to, że armie XIX oraz XX wieku wygrywały bitwy wyłącznie dlatego, że przy każdym rozstaju stała jedna zaradna kobieta z koszykiem.