Lot 24. Freemason’s medallion of the Warsaw lodge Les Frères Polonais Réunis, radiant star “N”, dated 1807 Gold-coloured and silver-coloured metal, Freemason’s medallion, also known as a lodge jewel, historical medallion from Warsaw, early 19th century, with Masonic dating “l’An 5807” (1807), hinged oval medallion, the front with broad gold-coloured border and a surrounding wire cord laid in loops and knots, dark central field with applied gold-coloured radiant star enclosing the letter “N”, probably for Napoleon, below it a two-line engraved inscription in cursive script, in between an applied sword with gold-coloured hilt, at the bottom two clasped hands in gold-coloured relief, below them the engraved monogram “F M” (F∴M∴, Masonic abbreviation for Franc-Maçon, Freemason), the reverse with a plain oval silver-coloured plate within a line-engraved border, engraved with a square enclosing a crossed hammer and trowel, and “F.F Pol∴ reu∴ a l’Or: de Varsovie”, condition commensurate with age, 5.5×4.5 cm (HxW). Starting €200. Kunst- und Auktionshaus Quedlinburg. 11/14/26. Sold €7,000
The lodge Les Frères Polonais Réunis (The United Polish Brothers) was founded in Warsaw in 1807, a few months after the Peace of Tilsit and the establishment of the Duchy of Warsaw; its members were predominantly military men who had been initiated in French lodges, and it maintained close ties with the Grand Orient de France. The National Grand Orient of the Duchy of Warsaw emerged from this milieu in 1810. The formula “à l’Orient de Varsovie” denotes the seat of the lodge, and the year 5807 follows the Masonic Anno Lucis reckoning, which adds 4000 years to the civil year. Polish Freemasonry of these years was marked by a pronounced cult of Napoleon, linked to the hope of restoring Poland; the letter N, often accompanied by a laurel wreath or a crown, was the most widespread emblem of Napoleonic symbolism and appeared on medals, tableware, furniture and textiles.
Tym razem zamiast o malarstwie, kilka słów o cymesie, jakim stanowi odznaka masońska wykonana w 1807 roku, sprzedana na licytacji za 7,000 euro przy cenie wyjściowej €200
Przedstawiona odznaka masońska (5,5 × 4,5 cm) powstała w pierwszych miesiącach istnienia Księstwa Warszawskiego. Kompozycja układa się w trzy poziomy. Na górze jest promienista gwiazda ze złoconych blaszek, a w jej środku litera symbolizująca Napoleona i jego zwycięstwa dające nadzieję na odrodzenie Polski. Poniżej biegnie dwuwierszowy napis kursywą: „à l’aide d’un bras puissant”, czyli „z pomocą potężnego ramienia” mówiący o pomocy Napoleona oraz możliwość samodzielnego wywalczenia wolności. Napis przecina przyklejony miecz o złoconej rękojeści. Dół zajmuje uścisk dłoni w złotym reliefie, który można interpretować jako zjednoczenie narodu i porządek polityczny po traktacie tylżyckim. Pod nim monogram „F∴M∴”, czyli Franc-Maçon. Całość okala szeroka złocona rama z plecionym sznurem, ułożonym w pętle i węzły.
Rewers odznaki jest skromniejszy. W gładkim owalu wygrawerowano kątownik z młotkiem i kielnią, narzędziami „wolnych kamieniarzy”. Pod nim czytamy „F.F Pol∴ reu∴ à l’Or∴ de Varsovie”, czyli Frères Polonais réunis à l’Orient de Varsovie („Bracia Polacy zjednoczeni na Wschodzie Warszawy”). „Wschód” oznacza w języku masońskim siedzibę loży. Powyżej widnieje data „l’An 5807”. Data używa rachuby Anno Lucis, która dodaje 4000 lat do roku cywilnego, więc 5807 odpowiada 1807. Loża „Les Frères Polonais unis” została ukonstytuowana 23 października 1807 roku pod młotkiem Witolda Aksamitowskiego. Odznaka mogła więc powstać krótko po jej założeniu.
Odznaka jest dokumentem krótkiej chwili, w której nadzieje na odbudowę państwa splotły się z masońskim braterstwem i wiarą w cesarza. Uścisk dłoni mówi o więzi, miecz o sile, a gwiazda z „N” o tym, skąd tę siłę oczekiwano. Rewers pokazuje, że przedmiot wyszedł z konkretnej, niedużej loży, której członkowie byli oficerami. Przed 1810 rokiem masoneria polska miała jeszcze krótko należeć do struktur francuskich, a po 1812 roku miała na dłuższy czas zamilknąć.
W opracowanie Wolnomularstwo w Księstwie Warszawskiem. 1807–1812, autor, Stanisław Małachowski-Łempicki (https://glcs.pl/wolnomularstwo-w-ksiestwie-warszawskim-stanislaw-malachowski-lempicki/) opisuje znak członków warszawskiej loży Braci Polaków Zjednoczonych i objaśnia jego poszczególne elementy (str 448-449). Co szczególnie ważne, zamieszcza również ilustrację obu stron tego znaku. Widzimy zgodność ikonografii z prezentowanym obiektem co jest niezwykle cenne, ponieważ mamy do czynienia z historycznym poświadczeniem takiego typu insygnium, a nie jedynie współczesną interpretacją domu aukcyjnego
Uważam, że największą wartością tego przedmiotu jest połączenie trzech cech: 1) Jest to materialny dokument działalności konkretnej warszawskiej loży w pierwszych miesiącach istnienia Księstwa Warszawskiego. 2) Posiada niezwykle rozbudowany, historycznie objaśniony program ikonograficzny. 3) Łączy historię polskiego wolnomularstwa z historią napoleońską i polskimi aspiracjami niepodległościowymi. Nie jest to zwykły medal pamiątkowy, lecz osobisty klejnot członkowski, przeznaczony do noszenia na piersi, zawieszony na wstążce. Taką funkcję potwierdza również opis Małachowskiego-Łempickiego.
Odznaka ta jest obiektem o wyjątkowo interesującej wartości historycznej, a jej znaczenie wykracza poza kolekcjonerstwo masoników. Traktowałbym ją jako pamiątkę pierwszego okresu odradzania się polskiego wolnomularstwa po rozbiorach, a zarazem jako niezwykle sugestywne świadectwo nadziei politycznych Polaków związanych z Napoleonem.
Rozumiem, że nie wszyscy, właczywszy mnie, są zwolennikami wolnomularstwa, dość mrocznej i tajemniczej organizacji lecz patrzę na tę odzakę pod kątem historii i dlatego przedstawiam tej niezwykły przedmiot, który chyba niespodziewanie dotrwał do naszych czasów.
