Lot 42. Stanislaus von Chlebowski (Polish, 1835-1884). Near Eastern interior with seated figure and attendant, signed and dated ‘St. Chlebowski/1880’ (lower right), oil on canvas, 53.3 x 41.3cm (21 3/4 x 16 1/4in). Provenance: private collection, USA. Estimate £40,000 – £60,000 ($54,000 – $81,000). Bonhams. 09/23/26

Obraz Stanisława Chlebowskiego z 1880 roku to typowy przykład malarstwa orientalistycznego, nurtu niezwykle popularnego w europejskiej sztuce XIX wieku. Chlebowski, polski malarz, który spędził wiele lat w Konstantynopolu jako nadworny artysta sułtana Abdülaziza, czerpał z bezpośredniej obserwacji osmańskiej rzeczywistości. To właśnie odróżnia go od wielu zachodnich orientalistów tworzących wyłącznie na podstawie wyobraźni lub fotografii.

Scena rozgrywa się we wnętrzu bogato zdobionym w typowo osmańskim stylu. Artysta stworzył głęboką, ciemną przestrzeń, w której światło wpada głównie z prawej strony przez otwarte drzwi, oświetlając stojącą postać młodego sługi. Centralną postacią jest dostojnik siedzący na tapczanie pokrytym zielonkawą, kwiecistą tkaniną. Jego strój świadczy o wysokim statusie społecznym, podobnie jak leżąca obok broń (pistolet za pasem, karabin oparty o sofę). Przed nim znajduje się mangal (piecyk) z żarzącym się węglem, na którym przygotowuje się kawę, a obok bogato zdobiony dzbanek i naczynia do jej serwowania stanowiący motyw niezwykle częsty w malarstwie orientalistycznym, symbolizujący gościnność i rytuał codzienny. Po prawej stronie stoi młody służący w pomarańczowo-złotym, pasiastym kaftanie i czerwonym fezie, z rękami splecionymi w pozie pełnej szacunku i oczekiwania. Ta relacja między dwiema postaciami, władzą a służbą, spoczynkiem a gotowością do działania, buduje subtelne napięcie narracyjne obrazu.

Chlebowski, w przeciwieństwie do wielu twórców tego gatunku, unikał nadmiernej egzotyzacji czy erotyzacji Wschodu, charakterystycznej np. dla obrazów haremowych innych malarzy orientalistów. Jego prace cechowała raczej etnograficzna precyzja w oddaniu detali architektury, tkanin i przedmiotów codziennego użytku, tworząc w ten sposób świadectwo osmańskiej kultury materialnej drugiej połowy XIX wieku. Obraz ten łączy zatem wartość estetyczną, mistrzowskie operowanie światłem i kolorem, z dokumentalną wiernością obserwacji.