Lot 154. Rajmund Kanelba (1897-1960). Portrait of Masha. Gouache on paperboard. Signed lower right. 25 5/8 x 19 7/8 in. (65.1 x 50.5 cm.). Frame: 32 7/8 x 27 1/4 in. (83.5 x 69.2 cm.). Estimate: $3,000 – $5,000. Swann Auctions Gallery. 09/17/26

Portret Mashy należy do tych prac Rajmunda Kanelby, w których artysta pokazuje swoje szczególne wyczucie psychologii modela. Nie jest to portret reprezentacyjny ani demonstracja kunsztu w tradycyjnym znaczeniu. Kanelba koncentruje się przede wszystkim na obecności i charakterze przedstawionej osoby, jej spojrzeniu, delikatnym uśmiechu i sposobie, w jaki siedzi z rękami złożonymi na kolanach. Dziewczynka została przedstawiona frontalnie, niemal bez tła i bez zbędnych rekwizytów. Dzięki temu cała uwaga skupia się na jej twarzy. Szczególnie interesujące są oczy, duże, czujne i skierowane bezpośrednio na widza. Nie ma w nich jednak sztywności typowej dla pozowanego portretu. Przeciwnie, spojrzenie wydaje się żywe, inteligentne i nieco zamyślone, a lekki uśmiech nadaje twarzy naturalność. Kanelba pozwala zachować indywidualność modelki.

Warto zwrócić uwagę również na sposób malowania. Delikatne, półprzezroczyste partie gwaszu pozostawiają miejscami widoczne podłoże, a swobodne pociągnięcia pędzla budują zarówno sukienkę, jak i włosy. Różowo-czerwone akcenty stroju zestawione są z chłodniejszymi szarościami tła, dzięki czemu postać wyłania się z obrazu z niezwykłą świeżością. Technika pozostaje podporządkowana osobowości modelki, a nie odwrotnie.

Najlepsze portrety Kanelby nie są jedynie podobiznami fizycznymi. Artysta potrafił uchwycić moment psychologicznego kontaktu między modelem a malarzem. W przypadku Mashy jest to szczególnie przekonujące: dziewczynka nie sprawia wrażenia anonimowego dziecka pozującego do obrazu, lecz konkretnej, samodzielnej osobowości. W tym właśnie widziałbym jedną z najważniejszych zalet Kanelby jako portrecisty.