Lot 144. Portrait of a woman on the beach in Nice (France), Pencil on paper (matted), 27 x 18 cm, Signed and dated, Stamped with the estate seal. Past provenance: the art collection of the Israeli poet Nathan Zach (1930-2020). Starting $400. Yair Gallery. 08/29/26

Ten szkicowy rysunek na siatce pomocniczych linii konstrukcyjnych przedstawiający siedzącą młodą i zgrabną kobietę z rozwianymi lokami w stroju kąpielowym, opartą na piłce plażowej, z widokiem na morze i żaglówkę, to praca Henryka Berlewiego, jednego z najważniejszych, choć twórczo najbardziej “rozdwojonych” artystów polskiej awangardy XX wieku.

Choć rysunek nie jest sygnowany, na odwrocie widnieje owalna pieczęć “Étude Chapelle Perrin Fromantin — Atelier Berlewi — Versailles. Dokładnie taka sama formuła stempla pojawia się konsekwentnie na wielu innych, dobrze udokumentowanych pracach z pracowni artysty, sprzedawanych przez domy aukcyjne. Jest to więc pieczęć rozliczeniowo-spadkowa, która musiała towarzyszyć formalnej likwidacji lub inwentaryzacji spuścizny artystycznej po śmierci Berlewiego w 1967 roku. W praktyce stanowi to silny, powszechnie uznawany dowód pochodzenia wprost z pracowni artysty, nawet przy braku własnoręcznej sygnatury na samym arkuszu.

Ten rysunek doskonale ilustruje mniej znany, ale kluczowy rozdział biografii artystycznej Berlewiego. Pierwsza połowa lat dwudziestych była szczytowym, najbardziej awangardowym okresem jego kariery: od ekspresjonizmu i fascynacji żydowskim folklorem, przez futuryzm i dadaizm, aż po radykalną abstrakcję geometryczną. W 1924 roku artysta ogłosił swój przełomowy manifest “Mechano-Faktura”, odrzucając iluzję przestrzenną na rzecz czystej dwuwymiarowości, ograniczonej do bieli, czerni i czerwieni, wykonywanej przy użyciu szablonów.

Jednak w 1928 roku, po przeprowadzce do Paryża, Berlewi dokonał zaskakującego zwrotu. Zrezygnował z abstrakcyjnej stylistyki na rzecz malarstwa figuratywnego, malując głównie portrety i akty, z których utrzymywał się przez kolejne dekady we Francji. Prowadził też agencję reklamową i projektował scenografie. Właśnie do tego drugiego paryskiego okresu należy ten rysunek: swobodnie skonstruowana sylwetka kobiety nad morzem, z charakterystycznym dla Berlewiego zamiłowaniem do geometrycznego rusztowania kompozycji. Widoczna siatka linii pomocniczych, koło jako powtarzający się motyw kolisty, uproszczone, niemal maskowe rysy twarzy zdradzają, że nawet porzuciwszy czystą abstrakcję, artysta nie wyzbył się do końca konstruktywistycznej dyscypliny kompozycyjnej, przenosząc ją teraz w służbę figury ludzkiej.

To właśnie ta “druga kariera”, mniej spektakularna od mechano-fakturowej, ale trwająca znacznie dłużej bo aż do jego śmierci, pozostawiła po sobie największą liczbę zachowanych dzieł, dziś sukcesywnie odkrywanych na rynku właśnie dzięki takim pieczęciom atelier. Przedstawiony rysunek, choć skromny formatem, jest więc autentycznym świadectwem codziennej praktyki warsztatowej artysty w jego paryskim okresie powrotu do figuracji. Był to okres, w którym twórca jednego z najważniejszych manifestów polskiej awangardy spokojnie szkicował sceny plażowe i portrety kobiece dla utrzymania się na chlebodajnym, ale artystycznie znacznie bardziej konwencjonalnym rynku paryskim.

Lot 25. Berlewi, Henryk (Warschau 1894 – 1967 Paris). Mechano-Faktura. Siebdruck in Schwarz u. Rot auf leichtem Karton. 1924/60. 42,2 x 36,9 (60,5 x 49,7) cm, im Passepartout freigestellt. Unter Glas gerahmt. Signiert, datiert, nummeriert “53/200” u. mit einer Widmung vom 6.7.63 versehen. Estimate €3,000. Dr. Lehr. 04/25/26. Sold €2,300

Spory rozrzut cen na aukcjach zagranicznych tej odbitki wydrukowanej aż w 200 egzemplarzach, nawet do ponad €10,000.

Rysunek na miarę socrealizmu. Prototyp rzeźby?

Lot 500. Henryk Berlewi 1894 – 1967. Industrial Worker. Charcoal on paper, 30 X 27 cm. Signed with the estate stamp on the reverse. Provenance: The Art Collection of the Poet Nathan Zach. Estimate $500 – 800. Tiroche. 09/20/23. Sold $750

Nie spotkałem wczesniej tej litografii Henryka Beliewiego. Może to do pewnego stopnia unikat?

Lot 1398 of 409: Henryk Berlewi, Polish/French 1894-1967- Naissance de l’Objet, 1953; lithograph, artist’s proof, signed, dated, titled, and inscribed in pencil, bears label for the Drian Galleries to the reverse, 25 x 30 cm (ARR) (unframed/mounted). Estimate £150 – £250. Roseberys. 08/18/22. Sold £1,200

Nie każdy obraz Henryka Berliewiego będzie hitem aukcyjnym. Temu portretowi gdańskiego kupca nie przewiduję dużego powodzenia w Polsce. Inny, realistycznie namalowany portret wykonany przez tego artystę, z tego samego okresu, niedawno minął się z zainteresowaniem polskiej publiczności. Obraz zdecydowanie powinien pozostać w rękach rodziny Kleinów jako pamiątka przodków mieszkających w Gdańsku.

Lot 1376. Berlewi, Henryk (Warschau 1894 – 1967 Paris, Porträtmaler). “Porträt des Danziger Kaufmanns Arthur Klein“, Öl auf Leinwand, signiert und datiert oben links H. Berlewi Warschau 1917, 110 x 97 cm, Farbe leicht berieben, kleine Farbabsprünge, leicht verschmutzt. Strating 2,000 euro. Auktionshaus Plückbaum. 06/18-19/21

Lot 29. Henryk Berlewi (Polish, 1894-1967). Grand Nu, signed ‘H. Berlewi’ (lower left), charcoal and watercolour on paper, 83 x 46cm (32 11/16 x 18 1/8in). Painted c. 1920. Footnotes: This work will be included in the artist’s catalogue raisonné authored by Isabel Schröer.
Painter, graphic designer, typographer and critic, Henryk Berlewi was a major figure of constructivist art in Poland during the 1920s. He studied at the Academies of Fine Arts in Warsaw (1904-1909), Antwerp (1909-1910) and Paris (1911-1912). In 1913, Berlewi went back to Warsaw to pursue his studies at the School of Design. During World War I, he discovered Futurism and Dadaism. In 1921, he met El Lissitzky and followed him to Berlin where he abandoned figurative art for pure constructivist abstraction. In 1924, Berlewi published his manifest Mechano-Faktura (Mechano-Faktur: rhythm of geometric shapes and pure colors, which give the illusion of vibration and movement) in the Der Sturm journal. The same year, his first solo exhibition was held at the Austro-Daimler automobile showroom in Warsaw.
In 1926, Berlewi put an end to his research on Mechano-Faktura to return to figurative art and theatre sets. In 1927, he settled in Paris and between 1928 and 1938, he travelled to Belgium and painted portraits of political and literary figures. At that time, he found out that he was critically ill and stopped all artistic activity. In 1942, he left Paris, took refuge in Nice and joined the Resistance (1943-1944). He only rediscovered a taste for art in 1947. He wished to ‘reintroduce the subject’ and produced still life composition inspired by the French masters of the 17th century. In 1957, the exhibition on the precursors of abstract art in Poland at the Galerie Denise René in Paris prompted him to resume his research on Mechano-Faktura which is today viewed as one of the key sources of Op art.

Estimate 4,500 – 5,50 GBP. Bonhams. 03/03/21. Sold for £ 40,250 (US$ 56,011) inc. premium

Nie zdążyłem pokazać przed dzisiejszą aukcją wszystkich prac mnie intresujących z katalogu firmy Bonhams. Aukcja już się zakończyła a postaram się dodać osobny komentarz do tej aukcji. Dwa rysunki Henryka Berliewiego były licytowane i praca sprzed ok. 100 lat zyskała spore zainteresowanie publiczności bo sprzedano ją za ponad 40,000 GBP ($56,000). Czy kupił ten akt kolekcjoner czy też polski dom aukcyjny? Wkrótce się pewnie dowiemy. Druga z prac – autoportret artysty – nie był aż tak rozchwytywany skoro sprzedano go za zalewie 9,500 GBP…i wcale się temu nie dziwię.

Lot 45. Henryk Berlewi (Polish, 1894-1967). Self-Portrait, signed ‘HenrykBerlewi’ and titled ‘SelfAutoportrait’ (centre), inscribed and dated ‘1911’ (lower right), pencil on paper, 29 x 22cm (11 7/16 x 8 11/16in). Painted in 1911. Footnotes: This work will be included in the artist’s catalogue raisonné authored by Isabel Schröer.
Literature: Peintres Juifs de l’École de Paris 1905-1939, Éditions Denoël, Paris 2000, p. 64.
Jewish Artists of the School of Paris 1905-1939, Somogy Editions d’Art, Paris 2015, p. 62.
Stories of Jewish Artists of the School of Paris 1905-1939, Les Étoiles Éditions, 2020, p. 71.
Estimate 2,000 – 3,000 GBP. Bonhams. 03/03/21. Sold for £ 9,562 (US$ 13,307) inc. premium

Ta seriografia Henryka Berlewiego pojawia się czasami na aukcjach i zależnie od kondycji pracy ceny potrafią szybować dość wysoko. Niedawno w Lempertz sprzedano inny egzemplarz Mechano-Faktury za ponad 11,000 euro. Była to odbitka wyglądająca, moim zdaniem, nieco lepiej i z wyraźniejszą dedykacją i sygnaturą autora.

Lot 12. Henryk Berlewi, “Mechano-Faktur“, signed color silkscreen from 1960, framed. Henryk Berlewi, 1894 Warsaw – 1967 Paris, important Polish painter and graphic artist, also commercial graphics, print and book designs, 1923 in Poland member of the constructivist group Blok, 1924 exhibition in the gallery “Der Sturm”, Berlin, publication of the manifesto of the MechanoFaktur in the magazine “Der Sturm”, the Op art of the 1960s saw it as a forerunner, participation in the exhibition: The Responsive Eye, in the Museum of Modern Art in New York (1965); here: Constructivist composition, serigraph in colors, 42.5 x 37 cm, sheet size. 60.8 x 49.9 cm, reprint from 1960 of the 1924 graphic, paper evenly light browned, slightly stained and small scratches in the lower part on the right, num. 53/200, signed and with a handwritten dedication: “In a friendly reminder of our reunion in Berlin 6.7.63, H. Berlewi 1924 – 1960”, verso handwritten information on this sheet, under glass in a black frame (note: Fig. in Heinz Ohff, Gallery of New Arts, 1971). Estimate 5,000 – 6,000 euro. Starting 900 euro. Kunst und Kuriosa. 03/05/21

Mechano-faktura Henryka Berliewiego, wydana w nakładzie 200 egzemplarzy w roku 1960 wyceniana jest coraz wyżej. Obserwowałbym aukcję tej pracy w Lempertz bo może być miernikiem wartości (mody?) a obserwuję, że czasami pojawiają się egzemplarze tej pracy w innych miejscach i to taniej. Kondycja papieru powinna dyktować cenę, podobnie jak w przypadku rzadkich plakatów.

Lot 231. Henryk Berlewi, Warsaw 1894 – 1967 Paris. Mechano-Faktur, 1960. Colour silkscreen on heavy wove paper. 42.5 x 36.3 cm (60 x 50 cm). Signed, dated, and dedicated to ‘Herrn Dr. Peter Lufft in Freundschaft H. Berlewi 1924-1960’ lower right. Proof 24/200. – The paper slightly browned, the colours vibrant. With a minor brown spot in lower margin. Estimate 5,000 euro. Lempertz. 11/30/19. (201116000)