Lot 1010. Stanislaw Ksawery Szykier-Siekierz (Polish, 1860-1895). Oil on Canvas, 19th C., ‘Kulak Driving a Wagon with Five Bolting Horses‘; H 24″ W 40″. Frame Size: H 32″ W 48.25″. Signed lower right and located Monachium (Munich). Winter landscape at dawn with a small village in the upper left. Central scene of a man driving a wagon and desperately trying to control his team of five horses. A lone figure drives a troika out from the village. Having a giltwood and gesso frame.  Provenance:Saks Galleries, Denver, CO, April 1956. Estimate $1,000 – 3,000. DuMouchelles. 12/19/25. Sold $30,000

Osoba nasiąknięta chyba rodzinnym bolszewizmem nazwała kułakiem woźnicę pędzącego wozu. Stanisław Szykier-Siekierz zmarł w wieku 35 lat, gdy poprzedni pokazany Wałodzimierz Łoś żył jedynie cztery lata dłużej. 150 lat temu ludzie generalnie żyli krócej a wygłodniali malarze marli czasami jak muchy. Nie było wtedy sponsoringu państwowego i żaden rząd nie fundował pensji artystom i nie kupował ich zardzewiałych wanien na wystawy. Artysta musiał się utrzymać wyłącznie ze swojej pracy. Stanisław Szykier był przykładem zapracowanego artysty malującego to czego oczekiwali kunsthandlerzy. Szykier potrafił malować szalejące w ruchu konie i ten styl podobał się wówczas kupującym. Dziw bierze, że ta czwórka zaprzężonych, pędzących koni nie tratuje się wzajemnie. ‘Kułak’, pijany czy trzeźwy, znał swój zawód i potrafił konie prowadzić do tego stopnia, że nawet luzak dotrzymywał tempa pozostałym. Obraz Szykiera z aukcji w DuMouchelle’s wygląda na ‘świeży’ na rynku, tj. chyba nie pojawił od chwili sprowadzenia go do Ameryki 150 lat temu a to cenią sobie kolekcjonerzy. Po usunięciu zółtego werniksu śnieg zalśni swoją białością i obraz odzyska swoje dawne barwy. Wiele osób dało nabrać się na niską wycenę, przypominającą Cyganów z Dusseldorfer Auktionhaus. W przypadku wyceny tego oleju grał brak wiedzy o Szykierze i generalnie trudności z wyceną, gdy nie ma jego prac na rynku. Wypada mi pogratulować nabywcy o ile jest to kolekcjoner a nie handlarz.

Obraz przedstawiający dynamiczną scenę pędzących przez śniegi sanii zaprzężonych w cztery konie, rzadko pojawiającego się monachijczyka Stanisława Szykiera-Siekierza (1860 – 1895), który w dodatku żył zaledwie 35 lat, został sprzedany w Desie-Unicum zaledwie za 9,000 PLN (ca $2,500); https://desa.pl/en/art-auctions-results/19th-century-painting-and-the-munich-school-works-from-the-poli/stanislaw-ksawery-szykierz-siekierz/winter-ride-stanislaw-ksawery-szykier-siekierz/. Do opisu obrazu został dołączony niezwykle długi życiorys artysty, co trzeba przyznać w tym przypadku jest plusem, bo tylko wytrawni kolekcjonerzy znają nazwisko tego monachijczyka. Zatrzymałem się jak zwykle nad opisem proweniencji. Przeczytałem w katalogu Desy, że ten obraz został sprzedany w USA w 2021 roku.

Obraz pochodzący z USA, łatwo można odszukać w katalogach amerykańskich. Poniżej jego fotografia pochodząca z katalogu firmy Nadeau’s Auction Gallery.

Ciekawi mnie czy zarząd Desy-Unicum nie zatrudnia swoich pracowników z jakiejś łapanki. Te dwa obrazy są bowiem różne. Wystarczy papatrzeć na konie. Na jednym z nich wszystkie z nich są maści białej, na drugim są maści kasztanowej. To chyba wystarczy. Wymiary obrazów są podobne a jednak różne (18 x 30 cm vs. 19.7 x 27 cm) co w tym przypadku jest drobiazgiem. Boli mnie ta niedbałość Desy, która jest funkcją chyba jej pośpiechu w przygotowaniu aukcji oraz słabych i niedbałych ekspertów tam pracujących jak też ich zwierzchników. Należy być rzetelnym w każdym calu aby biznes dobrze się kręcił. Przyjmuję, że pomyłki mogą przydarzyć się każdemu lecz podając źródło proweniencji należy choćby je odszukać i rzucić na nie okiem. Stanisław Szykier-Szykierz popełniał podobno repliki i sprzedawał je dość szybko swoim kinsthandlerom, a te lądowały nawet w USA. Obecność dublerów nie jest niespodzianką. Jednak należy zwrócić uwagę i podkreślić, że obraz sprzedany w domu aukcyjnym Nadeau’s został pierwotnie kupiony przez założyciela jednej z największej amerykańskiej kompanii General Electric, co stanowi sporą nobilitację tego płótna. Biedni eksperci z Desy nie przeczytali opisu bo przy odrobinie trzeźwości umysłu może by jakaś lampka w głowie się zapaliła. Również, Desę mogłaby zastanowić cena sprzedaży w USA ($7,500). Dlaczego zatem w Warszawie wyceniono ten obraz znacznie niżej i sprzedano za równowartość ok $2,500? Jakiż to głupi handlarz by sobie pozwolił na taką stratę interesu?

W Desie nie znalazł się nikt kto by krytycznie przyjrzał się obu pracom. Jak można być tak niedbalym? Patrząc na sygnatury, myślę, że obraz sprzedany w USA został namalowany wczesniej od obrazu z Desy. Może nasuwać się oczywiście niektórym przypuszczenie (w które sam nie wierzę), że obraz w Desie jest kopią wykonaną przez inna osobę, nie Szykiera. Nie widziałem jednak obu prac i nie mogę zdać się na ekspertów Desy bo popełniają bezrozumne błędy. Należy w tej sprawie skontaktować się z prawdziwymi historykami sztuki, znającymi się na szkole monachijskiej i twórczości Szykiera-Siekierza a w żadnym wypadku nie pukać obecnie do drzwi Desy. Stąd nauka jest dla żuka, że w domach aukcyjnych i galeriach nurtu Wisły od Krakowa przez Warszawę do Sopotu nie wolno ufać opisom katalogów. Należy samemu dochodzić prawdy, wątpiąc w słowo tam podsunięte na skutek braku wiedzy połączonego z niechlujnością. Na tle obrazu Szykiera dedykuję Desie-Unicum nieznane tam słowo ‘blunder’.

PS. Znajomy wytłumaczył mi z uśmiechem, że w gwarze jidisz słowo ”Szykier” oznacza ‘pijak’.

Lot 113. Ksawery Szykier, Poland (1860-1895). Winter scene oil on canvas of horse drawn sled in the snow, mounted in ornate gilt carved wood frame with some open work, bronze label on front, signed lower right. Measures 34″H x 51.5″W framed; 21″H x 39″W visual. Condition: good condition, please see all photos. Contact AAG for more detailed information if needed. AAG is not responsible for any errors or omissions to any lots. All sales are final and sold as is. Estimate $1,500 – 2,000. Abington Auction Gallery. 01/29/25. Sold $19,000

By to największy i chyba najlepszy obraz Stanisława Szykiera-Siekierza jaki widziałem. Spodziewałem się wysokiej licytacji i nieco się zawiodłem. Obraz, który można śmiało porównać do prac Alfreda Wierusza-Kowalskiego został sprzedany za fragment wartości jego prac ($19,000). Można dodać, że Szykier w zasadzie malował maleńkie prace, często używając cienkiego pędzelka do oddania drobiazgowych detali. Potrafił oddać ruch koni jak mało kto i w dodatku te konie nie są zawieszone w powietrzu lecz twardo gonią po ziemi. Obraz z aukcji należy do niewielu prac o dużych wymiarach i generalnie do niewielu jego olejów, które dochowały się do naszych czasów. Warto zauważyć, że artysta żył jedynie 35 lat. Stąd ta rzadkość i gorączka jaką powoduje rzadkie pojawienie się jego oleju na rynku.